คลองภาษีเจริญ: คลองขุดสมัยรัชกาลที่ 4 ที่ยังไหลผ่านย่านร้านเราทุกวัน
จงรักผัดไทย · อ่าน 4 นาที
คลองที่ตั้งชื่อตามคนคุมภาษี
คนที่ขับรถผ่านถนนเพชรเกษมแถวภาษีเจริญทุกวันอาจไม่ทันสังเกตว่าชื่อเขตนี้มาจากคลองสายหนึ่ง คลองภาษีเจริญเริ่มขุดในปี พ.ศ. 2410 ปลายรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยโปรดเกล้าฯ ให้พระภาษีสมบัติบริบูรณ์ ซึ่งเป็นเจ้าภาษีในเวลานั้น เป็นแม่กองควบคุมการขุด
ชื่อคลองจึงมาจากตำแหน่งของคนที่คุมงาน ไม่ใช่ชื่อหมู่บ้านหรือชื่อวัดอย่างคลองอื่น ๆ ที่เราคุ้นกัน และเมื่อมีการตั้งเป็นอำเภอในภายหลัง ชื่อคลองก็กลายเป็นชื่อพื้นที่ตามไปด้วย จนถึงวันนี้ที่มันเป็นเขตภาษีเจริญของกรุงเทพมหานคร
ขุดไปทำไม ในวันที่ยังไม่มีถนน
ต้องนึกภาพว่าสมัยนั้นการเดินทางฝั่งธนบุรีแทบทั้งหมดใช้เรือ การขุดคลองเชื่อมคลองบางกอกใหญ่เข้ากับแม่น้ำท่าจีนแถบสมุทรสาคร จึงเท่ากับเปิดทางลัดให้เรือสินค้าจากหัวเมืองชายทะเลเข้าถึงพระนครได้เร็วขึ้นมาก ระยะทางราวยี่สิบกว่ากิโลเมตรที่ขุดขึ้นมานั้นย่นเวลาเดินทางลงได้เป็นวัน
สินค้าสำคัญที่วิ่งบนคลองสายนี้คืออ้อยและน้ำตาลทราย รวมถึงข้าวและของทะเล พูดง่าย ๆ ว่าคลองนี้คือถนนสายเศรษฐกิจของยุคนั้น และเป็นเหตุผลที่ชุมชนสองฝั่งคลองขยายตัวจนกลายเป็นย่านที่มีคนอยู่หนาแน่นมาถึงทุกวันนี้
จากทางน้ำสู่ทางรถ
เมื่อถนนเพชรเกษมสร้างเสร็จในราวปี พ.ศ. 2493 บทบาทของคลองก็เปลี่ยนไป การค้าย้ายขึ้นบก คลองที่เคยแน่นไปด้วยเรือสินค้าค่อย ๆ กลายเป็นทางระบายน้ำและเส้นทางเรือโดยสารระยะสั้น แต่ร่องรอยของยุคเรือยังเหลือให้เห็นในผังของย่าน ทั้งตลาดเก่า วัดริมน้ำ และตรอกซอกซอยที่พาดตั้งฉากกับคลอง
ถ้าลองเดินเลียบคลองช่วงบางหว้าหรือแถวตลาดในซอย จะเห็นว่าอาหารการกินของย่านนี้ยังผูกกับสายน้ำอยู่ไม่น้อย ทั้งร้านก๋วยเตี๋ยว ร้านข้าวแกง และแผงของทะเลที่ส่งต่อมาจากทางสมุทรสาครเหมือนเมื่อร้อยกว่าปีก่อน
กินอย่างคนย่านคลอง
จงรักผัดไทยตั้งอยู่บนถนนเพชรเกษม ในเขตภาษีเจริญที่ได้ชื่อมาจากคลองสายนี้ เมนูที่ขายดีของเราหลายอย่างก็สะท้อนความเป็นย่านติดน้ำ เช่น ข้าวผัดหอยแมลงภู่ ข้าวไข่เจียวหอยแมลงภู่ หรือสุกี้น้ำหอยแมลงภู่ ซึ่งวัตถุดิบเดินทางมาจากฝั่งอ่าวไทยไม่ต่างจากเรือสินค้าในอดีต
คราวหน้าที่ผ่านสะพานข้ามคลองภาษีเจริญ ลองมองลงไปสักครู่ น้ำที่ไหลอยู่ข้างล่างนั้นเคยเป็นทางด่วนของคนกรุงเมื่อร้อยห้าสิบปีก่อน และยังเป็นเหตุผลที่ย่านนี้มีของกินหลากหลายมาจนถึงวันนี้